เปาบุ้นจิ้น เทพผู้ทรงธรรม ในบริบทของความ(ไม่)เป็นประชาธิปไตยในไทย

เขียนโดย แพทริค ฮวง (Patrick Huang)
แปลโดย ธิติมา ทองศรี

ละครชุดทางโทรทัศน์เปาบุ้นจิ้น (包青天) หรือ ท่านเปา ขุนนางผดุงความยุติธรรม นั้นเป็นละครชุดของประเทศไต้หวัน สร้างขึ้นในปี 1993 (พศ.2536) ซึ่งได้รับการตอบรับเป็นอย่างดี ไม่ใช่แค่ในแถบเอเชียตะวันออกเท่านั้น แถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ก็เช่นกัน กล่าวได้ว่าเป็นภาพยนต์ข้ามชาติที่มีอิทธิพลอย่างมากในแวงวงภาพยนต์ไทย โดยเข้ามาเป็นครั้งแรกในไทยเมื่อปี 1995 (พศ.2538) และยังคงมีการนำมาฉายเรื่อยๆ จวบจนปัจจุบัน ท่านเปามีคะแนนเรทติ้งทางโทรทัศน์ถึง 4.8 ในช่วง 30 พฤศจิกายน ปี 2015 (พ.ศ. 2558) ถึง 6 ธันวาคม ปี 2015 (พ.ศ. 2558)

เปาบุ้นจิ้น ยังเป็นละครชุดทางโทรทัศน์ที่นิยมถกเถียงกันอย่างมากในพื้นที่แสดงความคิดเห็นบนโลกออนไลน์ในประเทศไทย สร้างความคิดเห็นหลากหลายบนสังคมออนไลน์ซึ่งผู้ใช้เน็ตชาวไทยก็ได้มีการพูดถึงละครชุดทางโทรทัศน์นี้กันอย่างต่อเนื่องและสนอกสนใจ ไม่ว่าจะในโครงสร้างของเรื่องหรือตัวละคร

เปาบุ้นจิ้น เทพผู้ทรงธรรม อาศัยอยู่ในรัชสมัยของราชวงศ์ซ่ง ตัวละครหลักคือ เปา เจิ่ง (Bao Zheng) หรือ เปาบุ้นจิ้น เขาถูกยกย่องและเป็นผู้มีชื่อเสียงจากสติปัญญาอันล้ำเลิศ ความซื่อสัตย์สุจริต รวมทั้งผดุงความยุติธรรมด้วยการต่อต้านการคอร์รัปชั่นและฉ้อราษฎร์บังหลวงในราชสำนัก ในแต่ล่ะตอน ท่านเปาและผู้ช่วยอันมากมาย ได้แก่ องครักษ์จั่น เจา (Zhan Zhao) กุนซือกงซุน เช่อ (Gongsun Ce) รองผู้บังคับบัญชาหวังเฉา (Wang Zhao) หม่าฮั่น (Ma Han) จางหลง (Zhang Long) และเจ้าหู่ (Zhao Hu) เผชิญสถานการณ์อันยากลำบาก เพื่อทรงไว้ซึ่งความยุติธรรม ซึ่งบางครั้งในเรื่องนี้ ผู้กระทำความผิดก็มีเอี่ยวกับจักรพรรดิ เจ้าหน้าที่ระดับสูง หรือมีเอี่ยวกับเปาปุ้นจิ้นเอง โดยเพื่อรักษาความถูกต้อง เปาปุ้นจิ้นจึงต้องละทิ้งสถานะทางสังคม ซึ่งการกระทำลักษณะนี้ก็ทำให้ผู้รับชมรู้สึกซาบซึ้งใจ อย่างไรก็ตาม พวกเราสามารถชี้ให้เห็นว่ารูปแทนในละครชุดทางโทรทัศน์เปาปุ้นจิ้นนี้ ไม่ลงรอยกับความเป็นจริงทางสังคมในยุคสมัยโลกาภิวัฒน์และในบริบทของประเทศไทยอย่างไร

ดังจะเห็นข้อสมมติฐานได้จากในเรื่องเปาปุ้นจิ้นว่า อำนาจนั้นได้มาจากการกดขี่และเอาเปรียบโดยกลุ่มคนนึงๆ ตัวอย่างเช่น เหล่าขุนนาง กระนั้นแม้ว่าเปาปุ้นจิ้นชี้ให้เห็นถึงการคอร์รัปชั่นในสังคม แต่เขาก็ไม่เคยตั้งคำถามเกี่ยวกับโครงสร้างพื้นฐานหรือระบบชนชั้นเลย มีหลายฉากที่แสดงให้เห็นว่าเปาปุ้นจิ้นเองก็หมอบราบให้กับองค์จักรดิพรรดิ ผู้ซึ่งแสดงถึงการกุมอำนาจสูงสุงที่ประชาชนผู้อยู่อาศัยทุกคนในประเทศจะต้องยอมจำนน

ปรัชญาในเรื่องเปาปุ้นจิ้นเต็มไปด้วยความคิดแนวปฎิกิริยา และบทพูดของตัวละครก็ถูกประกอบสร้างมาเพื่อเหตุผลข้างต้น ตัวอย่างเช่น เปาปุ้นจิ้นกล่าวว่า “คนนั้นย่อมครอบงำได้ แต่สวรรค์นั้นย่อมไม่มีทาง” ซึ่งเข้าใจได้ว่า สิ่งเหนือธรรมชาตินั้นสามารถควบคุมจัดการมนุษย์ได้ แนวความคิดนี้จุนเจือจากความเชื่อทางศาสนาของระบบแบ่งแยกชนชั้น กล่าวเป็นนัยได้ว่าระบอบใดๆ ก็ตามนั้นถูกสร้างมาเพื่อควบคุมมนุษย์ ไม่ใช่เพื่อรัฐบาลของประชาชนโดยประชาชนเพื่อประชาชน การกระทำของเปาปุ้นจิ้นกล่าวได้ว่าคือการกระทำเพื่อต่อต้านการคอร์รัปชั่น ซึ่งก็แสดงให้เห็นอย่างนั้น แม้ว่าในทางอ้อม รัฐบาลสนับสนุนความยุติธรรม แม้ในกรณีของพวกเลือกที่รักมักที่ชัง กระนั้นก็ยังรักษาความเชื่อในอำนาจเผ็จการเบ็ดเสร็จในการควบคุมสังคม

ซึ่งรัฐบาลไทยได้นำเอาเปาปุ้นจิ้นมาฉายซ๊ำแล้วซ๊ำเล่าอย่างเปิดเผย แนวคิดหลักของเปาปุ้นจิ้นคือสิ่งที่แสดงให้เห็นว่าระบอบทหารต้องการจะปลูกฝังอะไรภายในประชาชนคนไทยนั่นเอง ประเทศไทยมาถึงจุดพังทลายจากการเปลี่ยนผ่านทางการเมืองช่วงปลายเดือนพฤษภาคม ปี 2014 (พศ.2557) ด้วยการมีรัฐประหารจากกองทัพภายในประเทศ หัวหน้าคณะรัฐประหารตอนนี้ได้กลายเป็น นายกรัฐมนตรีประยุทธ จันทร์โอชา ได้ทำการรณรงค์แคมเปญต่อต้านการคอร์รัปชั่นเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว มีเป้าหมายคือรักษาความนิยมและสร้างภาพจำไว้ว่าเป็นรัฐบาลที่ไม่มีการคอร์รัปชั่นและซื่อตรงคงไว้ซึ่งศีลธรรมอันดี การฉายเรื่องเปาปุ้นจิ้นก็เพื่อส่งเสริมแนวความคิดทำนองนี้ ตั้งแต่ที่ไม่ใช่แค่ตัวละครเปาปุ้นจิ้นได้ช่วยส่องแสงความนิยมให้รัฐบาล เปรียบรัฐดังผู้ปกปักษ์ความยุติธรรมและขจัดรากการคอร์รัปชั่นให้สูญสิ้น นอกจากนั้นละครชุดทางโทรทัศน์นี้ก็ยังเผยแพร่ระบบแบ่งแยกชนชั้นอย่างต่อเนื่อง

ตามที่ได้กล่าวไปก่อนหน้า คุณค่าทางวัฒนธรรมที่แสดงให้เห็นโดยเปาปุ้นจิ้นนั้นไม่ได้อยู่ในกระแสธารไหนในระบอบประชาธิปไตยเลย มันสร้างความเข้มแข็งให้ภาพลักษณ์ของรัฐบาลเผด๊จการทหารว่าคนพวกนี้มีความถูกต้องและชอบธรรมที่จะปกครองประเทศไทย

ที่มา The Taiwanese Television Series Bao Qingtian in Context of Thailand’s (Un)Democracy เผยแพร่ครั้งแรกใน New Bloom Magazine

**********************************

ถ้าเห็นด้วยกับแนวทาง “องค์กรสังคมนิยมแรงงาน” เชิญสมัครสมาชิก https://forms.gle/2apcTWX7sB9YCVhU6